Cmentarze w Lublinie.
Wpis dodany przez ksiezyc do kategorii: HistoriaW zasadzie do końca XVIII wieku w Lublinie nie było wydzielonego miejsca przeznaczonego na pochówek. Lublinianie w tym czasie chowani w kryptach kościelnych oraz w przykościelnych małych cmentarzach. Do dnia dzisiejszego uchowały się szczątki takiego cmentarza znajdującego się obok kościoła Św Trójcy na ulicy Ewangelickiej. Większość znajdujących się tam nagrobków pochodzi z początków XIX wieku.
Pierwszy z prawdziwego zdarzenia cmentarz zawdzięcza Lublin austriackim władzom zaborczym, które to zabroniły chowania zmarłych w kościołach i na cmentarzach przykościelnych. Zarządzenie to miało na celu poprawę stanu sanitarnego miasta i zapobieganie szerzącym się ówcześnie dość często epidemiom. Permisję na otwarcie cmentarza wydał w grudniu 1794 roku ostatni biskup chełmski i lubelski Wojciech Skarszewski. Nowy cmentarz zlokalizowany został poza granicami Lublina na gruntach należących do zakonu Panien Brygidek Lubelskich. Grunty te o wymiarach 225 x 147 łokci (1 łokieć równał się 59,6cm) miasto odkupiło od zakonu. Nowy cmentarz znajdował w dość odległym miejscu a droga do niego wiodła przez nieledwie zasypane szańce i okopy będące pozostałością po fortyfikacjach Lublina. Wobec powyższego przez jeszcze dość długi czas Lublinianie byli chowani na cmentarzach przykościelnych.
Dopiero od pierwszego dziesięciolecia XIX wieku na nowym cmentarzu zaczęto regularne pochówki. Jako pierwsi miejsce to „upodobali sobie” lubelscy masoni, z czasem chowano tam również innych obywateli miasta. W pierwszej połowie XIX wieku drogę prowadzącą do cmentarza wyrównano, wybrukowano, sam cmentarz ogrodzono i obsadzono lipami. Zaskutkowało to obiegową nazwą „Pod Lipkami” a później nazwą ulicy (nazwa ulica Lipowa postała między 1912 a 1918, wcześniej na planach miasta ulica ta nazywa Smętarna lub Cmentarna) wiodącej ku cmentarzowi.
Macewy na Starym Kirkucie
W tym samym, czasie i z podobnych przyczyn założono cmentarz grekokatolicki przy późniejszej ulicy Obywatelskiej (obecnie Unicka). Zastąpił on cmentarz znajdujący się przy cerkwi Przemienienia Pańskiego przy ulicy Ruskiej. Funkcjonował do czasu kasacji w 1875 roku Kościoła Unickiego w Królestwie Polskim. Po tym czasie stał się cmentarzem prawosławnym. Z uwagi na topniejącą ilość wyznawców oraz powstanie nowego cmentarza prawosławnego na ulicy Lipowej cmentarz ten popadał w ruinę. Ostatnich pochówków dokonano tam w latach 20-tych ubiegłego wieku. Obecnie nie ma po nim, praktycznie żadnych śladów. W granicach miasta znalazł się w 1916 roku.
Ponieważ teren obecnego cmentarza przy ulicy Lipowej znalazł się w granicach administracyjnych miasta dopiero w drugiej połowie XIX wieku należy w tym miejscu wspomnieć o jeszcze trzech istniejących w tym czasie cmentarzach znajdujących się poza granicami Lublina a z czasem włączonych do miasta.
Najstarszym cmentarzem znajdującym się w Lublinie jest Stary Kirkut usytuowany na Kalinowszczyźnie między ulicami Kalinowszczyzną, Sienną i Floriańską. Przypuszcza się, że powstał on w piewrszej połowie XVI wieku na miejscu dawnego średniowiecznego zamku lub grodu. Najstarsza macewa pochodzi z roku 1541 i była nagrobkiem Jaakowa Kopelmana a pierwsza wzmianka o tym cmentarzu pochodzi z 1555 i jest przywilejem wydanym przez starostę Lublina Stanisława Teńczyńskiego potwierdzającym przywilej Zygmunta Augusta gwarantujący Żydom możliwość pochówku w tym miejscu. Teren Starego Kirkutu był generalnie użytkowany przez prawie 300 lat do lat 30-tych XIX wieku. Z powodu braku miejsca na pochówki został zastąpiony w 1829 roku przez Nowy Kirkut znajdujący się na przedłużeniu późniejszej ulicy Franciszkańskiej (obecnie Walecznych). Teren Starego Kirkutu znajduje się w granicach Lublina od lat 70-tych XIX wieku. Jego los przypieczętowali Niemcy niszcząc większość nagrobków i używając ich do utwardzania okolicznych ulic i placów.
Dwa następne kirkuty znajdowały się okołolubelskich miasteczkach wchłoniętych z czasem w obręb Lublina. Pierwszy z nich znajdował się w miasteczku (prawa miejskie od XVIII do 1827 roku) Wieniawa (dzielnica Lublina od 1916 roku) przy ówczesnej ulicy Dawnej. Powstał, jak się przypuszcza w XVII wieku i służył wieniawskim Żydom do 1940 roku. W tymże roku wszystkich Żydów z Wieniawy wysiedlono do Bełżca. Na miejscu wieniawskiego kirkutu Niemcy utworzyli stadion sportowy. Resztki cmentarza zlikwidowowano po wojnie tworząc w tym miejscu stadion i zabudowania KS Lublinianka. Drugi powstał, jak się przypuszcza, mniej więcej w tym samym okresie co kirkut w Wieniawie i znajdował się w miasteczku (prawa miejskie od 1688 do 1869 roku) Głusk (w granicach administracyjnych Lublina od 1988 roku). Podobnie jak wieniawski, swój żywot głuski kirkut swój zakończył w 1940 roku wraz z wysiedleniem głuskich Żydów. Macewy użyto jako materiału do brukowaniu głuskich ulic. Resztki cmentarza zlikwidowano w latach 50-tych ubiegłego wieku.
Cmentarz na Kalinie
Pierwsza połowa XIX wieku przyniosła rozbudowę cmentarza na Lipowej. Obok dotychczasowego cmentarza katolickiego, powstał cmentarz ewangelicki (około 1820 roku). Ewangelicy w tym czasie stanowili ponad 10% ludności miasta, stąd mały przykościelny cmentarz przestał spełniać, z braku miejsca, swoją rolę. W 1829 roku powstał nowy cmentarz żydowski zastępując w swej funeralnej funkcji Stary Kirkut. Tak zwany Nowy Kirkut znajdował się na przedłużeniu późniejszej ulicy Franciszkańskiej, zwanej też Drogą do Kirkutu (obecnie ulica Walecznych). Podobnie jak inne żydowskie cmentarze w Lublinie został zniszczony przez Niemców w latach II wojny światowej. Po wojnie cmentarz został zaniedbany. Zarastał chaszczami, służył okolicznej młodzieży jako boisko i miejsce schadzek oraz libacji trochę starszej młodzieży. Na początku lat 70-tych został przecięty dwupasmową ulicą Lenina (obecnie Andersa). Pod koniec lat 80-tych cały cmentarz został ogrodzony a teren w środku uporządkowany. W środku stanęła mała synagoga oraz Mauzoleum Ofiar Holokaustu. Centralną część Nowego Kirkutu stanowi część grzebalna z powojennymi nagrobkami, Pomnikiem Ofiar Holokaustu z 1947 roku oraz pomnik upamiętniający rozstrzelanie 190 Żydów z getta na Majdanie Tatarskim.
Około 1840 roku cmentarz przy ulicy Lipowej został powiększony o część prawosławną. Miejsce swego ostatniego spoczynku znajdują tam głównie rosyjscy urzędnicy oraz oficerowie stacjonujących w Lublinie rosyjskich jednostek wojskowych. 9 stycznia 1868 roku założono, po przeciwnej do cmentarza przy ulicy Lipowej stronie miasta, nowy cmentarz rzymsko-katolicki przy ulicy Augustiańskiej (obecnie Kleeberga, a wcześniej Rutkowskiego). Oprócz mieszkańców Lublina chowani byli tam właściciele i dzierżawcy okolicznych majątków i folwarków.
Na początku XX wieku lubelscy Mariawici kupili od właściciela podlubelskiego folwarku Bazylianówka kawałek ziemi z zamiarem utworzenia tam cmentarza dla współwyznawców. Cmentarz jest niewielki znajduje sie ulicy Bazylianówka W granicach Lublina teren ten znajduje sie dopiero od lat 80-tych XX wieku. Cmentarz, niestety jest dość zaniedbany i służy okolicznym opojom jako miejsce libacji.
W sierpniu 1915 roku w wyniku kilkudniowych krwawych walk do Lublina wkroczyły wojska austriackie i niemieckie. Ofiary bitwy zostały pochowane na specjalnie wydzielonej części cmentarza na ulicy Lipowej. Część z nich spoczywa również w nowopowstałym małym cmentarzu na ulicy Nowy Świat. Znajduje się on między blokami kolonii kolejowej i w tej chwili o istnieniu cmentarza świadczy tylko krzyż oraz parę zgrupowanych wokół niego nagrobków. Żołnierze pochodzenia żydowskiego, bez względu na to w której armii walczyli, chowani byli na Nowym Kirkucie.
W planie Wielkomiejskiego Planu Rozwoju Lublina przyjętego przez Radę Miejską 30 stycznia 1925 roku założono zamknięcie cmentarza przy ulicy Lipowej i otwarcie dwóch nowych nekropolii. Pierwszy z nich planowano zlokalizować na gruntach pobazyliańskich na Lubartowskim Przedmieściu. Plan ten zrealizowano dopiero w 1932 roku urządzając nowy cmentarz na przeciwko Nowego Kirkutu na przedłużeniu ulicy Franciszkańskiej (obecnie ulica Walecznych). Pierwszego pochówku dokonano 6 listopada 1932 roku. Na początku lat 70-tych podobnie jak Nowy Kirkut cmentarz przy ulicy Unickiej został przecięty ulicą Lenina (obecnie Andersa). Ulicę przeprowadzono w najniższej części cmentarza gdzie nie dokonano pochówków. Drugi cmentarz planowano urządzić za granicami miasta przy drodze do Zamościa. Plan ten wprowadzono w życie w 1976 roku sytuując nowy cmentarz obok Obozu Koncentracyjnego na Majdanku.
Wypowiedz się na LubForum.pl
Drukuj ten artykuł
na górę
(Ilość ocen: 4, średnio: 5 z 5)
Loading ...